تبلیغات
شعر چلنگی - آذربایجاندا ایلین سون چرشنبه‌سینده كئچیرلن مراسیم‌لر
سه شنبه 6 فروردین 1392

آذربایجاندا ایلین سون چرشنبه‌سینده كئچیرلن مراسیم‌لر

   نوشته شده توسط: احد فرهمندی    نوع مطلب :فلكلور ،

آذربایجاندا ایلین سون چرشنبه‌سینده كئچیرلن مراسیم‌لر | احد فرهمندی

اینسان یاشاییشیندا اؤنملی یئری اولان دؤرد عنصر«سو، اود، یئل، تورپاق» توركلرین ایچینده وارلیق سیمگه‌سی كیمی قوتساللاشیب دَیه‌رلنمیشدیر. اولو آتا- بابالاریمیز قیش فصلینین سون دؤرد چرشنبه‌سینین هر بیرینه آد آپاردیغیمیز دؤرد عنصرین آدین قویوب ایل سونا چاتاندا او چرشنبه‌لری طنطنه‌لی مراسیملرله كئچیرمیشلر.

طبیعته یئنی‌دن جان وئرن حیات سیمگه‌سی اولان «سو» آدی ایله ایلك هفته‌نی (سو چرشنبه‌سی) آدلاندیریب بوزلا قارلارین یاواش- یاواش اریییب سویا دؤنمه‌سین طبیعته یئنی حیات باغیشلایان بیلیبلر. بعضی یئرلرده (خیر چرشنبه) ده دئییرلر. بو هفته چوخلو كندلرده جولا قازیب تینگ اكرلر، یئر سوروب یاز اكینی اكرلر. مرجی، نوخود، یاز آرپاسی، كوروشنه، یونجا، شنبله اكرلر.

اینسان یاشاییشیندا اؤنملی یئری اولان دؤرد عنصر«سو، اود، یئل، تورپاق» توركلرین ایچینده وارلیق سیمگه‌سی كیمی قوتساللاشیب دَیه‌رلنمیشدیر. اولو آتا- بابالاریمیز قیش فصلینین سون دؤرد چرشنبه‌سینین هر بیرینه آد آپاردیغیمیز دؤرد عنصرین آدین قویوب ایل سونا چاتاندا او چرشنبه‌لری طنطنه‌لی مراسیملرله كئچیرمیشلر.

طبیعته یئنی‌دن جان وئرن حیات سیمگه‌سی اولان «سو» آدی ایله ایلك هفته‌نی (سو چرشنبه‌سی) آدلاندیریب بوزلا قارلارین یاواش- یاواش اریییب سویا دؤنمه‌سین طبیعته یئنی حیات باغیشلایان بیلیبلر. بعضی یئرلرده (خیر چرشنبه) ده دئییرلر. بو هفته چوخلو كندلرده جولا قازیب تینگ اكرلر، یئر سوروب یاز اكینی اكرلر. مرجی، نوخود، یاز آرپاسی، كوروشنه، یونجا، شنبله اكرلر.

«اود» ایستیلیك گتیریب ایشیقلیق پایلاییب طبیعته یئنی روح وئردییی اوچون ایكینجی هفته‌نی (اود چرشنبه‌سی) آد وئریبلر. بو هفته‌یه ( گوله چرشنبه)ده دئیینلر وار. بو گون گؤی بئجرتمه‌یه ال قاتماق گونودور. بعضی كندلرده بئله گونده یئرلی آداملار ساری تیكان، چالقی تیكان و اودون ییغیب آخیر چرشنبه تونقال قالاماق اوچون حاضیرلیق ائدرلر. اولو بابالاریمیز بئله اینانیرمیشلار؛ اود‌لا گونشه هر نه قده‌ر تقدوس وئردیكجه طبیعت او اؤلچوده تئز ایستیله‌شیب انسانلارا سعادت گتیرر.

اوچونجو هفته «یئل» یولدان چاتیب آز زاماندا بوتون یئرلری دولانیب تورپاغی قیش یوخوسوندان آییتدیغی اوچون (یئل چرشنبه‌سی) آدلانیب. بو هفته بویو چوخلو یئرلرده خالق دیرناقلارینی توتوب، ساچلارینی قیسالدیب، هابئله مال- داوارین قویروقلارینی وورارلار. اؤلكه‌میزین بعضی یئرلرینده بو چرشنبه (كوله چرشنبه) آدلی ایله ده تانینیب.

ایلین سون هفته‌سی تورپاق، اود، سو ویئل گوجو ایله یئنی‌دن جانلانیب بیر داها آییلدیغینا گؤره (تورپاق چرشنبه‌سی) آد وئریلیب. (آخیر چرشنبه) بوتون ائللر تورپاغین آییلماسین بوللو مر اسیملرله قارشیلاییب، قیشین آغیر گونلرین دالدا قویوب طبیعتین سخاوتلی قوجاغینا قوناق گئتدیكلرین بیر- بیرلرینه تبریك دئییب بئله اوخویارلار:

سو گلدی‌ها! اود گلدی‌ها! یئل گلدی              تزه عؤمور، تزه تاخیل ایل گلدی.

آنا طبیعت ال آچیقلیقلا نعمت دولو قوجاغین ائللره ارمغان گتیردیكده هامی بو دورومو سئوینجله قارشیلاییب اویناماغا گلدیكده شنلیك دولو مراسیملر یولا سالیرلار. آرتیرمالییام اوسته آچیقلاندیغی دؤرد چرشنبه اوزون ایللر بویوندا گئت- گئده اؤز نه‌دنین الدن وئرسه‌ده بو گون خالقیمیز اونلارا عاید اولان دب‌لرین هامیسینی ایلین سون چرشنبه‌سی (تورپاق چرشنبه‌سی) گونو بیرلیكده كئچیریرلر.

سون چرشنبه گونو‌، سو ماهنیلاریندان اؤرنك:

سو گلیر داشا- داشا/ داغلاردان آشا- آشا/ عرض سلام گتیریر/ بوتون قوهوم قارداشا.

من عاشیق داش بولاغا/ سویا سرخوش بولاغا/ عهد ائدك، ایلقار وئرك/ اولاق سیرداش بولاغا.

بولاق باشی توز اولار/ اوستو دولو قیز اولار/ ایچسن سرین سویوندان/ عؤمرون آرتیب یوز اولار.

آی بولاق، قوشا بولاق/سویو تاماشا بولاق/ بیز كی گئدرگی اولدوق/ سنی مین یاشا بولاق.

یایلاغا دوشدو یولوم/ چیچكدیر ساغیم سولوم/ بولاقلار آنام اولسون/ منده كؤرپه‌سی اولوم.

سو ایله صافلاشماق سویون رئال علامتی ایله علاقه‌داردیر. سو ایله علاقه‌دار اولان عنعنه‌لر آذربایجاندا تئزه ایل‌له باغلیدیر. تزه ایلده آخار سویون اوستوندن توللانماقلا، كئچن ایلین گوناهلارینی یوموش اولارسان. سحر ائركن هله گون چیخمامیش هامی چای قیراغینا گئدیب ال- اوزلرین یویاندان سونرا بیر- بیرینین اوستونه سو سپیب نئچه دؤنه سودان اویان- بویانا آتیلیب بئله اوخویارلار: «آغیرلیغیم، اوغورلوغوم سویا، آزار؛ بئزارلیغیم سویا» بو مراسیمین سونوندا ال- اله وئریب اوجا سسله بئله اوخورلار: « سئل چاپار/ سو چاپار/ بیر گوناه ایشله‌تدیم/ گل اونو/ توت آپار» بوندان باشقا بوتون عایله عضولری اؤتن ایلین آخیرینجی گئجه‌سی، یاتمازدان قاباق بیری- بیرینین اوستونه سو چیله‌ییرلر. دئییلنه گؤره آخیرینجی چرشنبه گئجه‌سی بوتون آخار سولار دایانیر و هامی اونا سجده ائدیر. حتی آغاجلار دا یئره اییلیر. اگر تازا ایل آخشامی هر كس بو سودان ایچه‌ردیسه، اونلار تازا ایلده بوتون خسته‌لیكلردن اوزاقلاشیریلار.

چرشنبه سویونا اولا بعضی اینانجیلار:

*چرشنبه سویو یارالاری توختادار.

 * بویلو اولمایان قادینین باشینا قیرخ كاسا چرشنبه سویو تؤكسن اوشاغی اولار.

* قورخموش آدامین چرشنبه گونو اوچ دؤنه ساغ چیینینه، اوچ دؤنه ایسه سول چیینیه سو تؤكسن قورخوسو تؤكولر.

*خسته‌لری توختاتماق، یارالاری ساحاتماق، سویا آند ایچمك و اونو مقدس بیلمك  آذربایجانیلارین چرشنبه سویونونا اولان باشقا ایناملاریدیر.

آتیل- ماتیل چرشنبه، باختیم آچیل چرشنبه:

اولو بابالاریمیز سو ایله اودون یئر بتنین‌دن دوغولدوغونو گومان ائدیر و هر ایل باهار چاغی یوردوموزون بیر سیرا بولاقلاریندا هم آلاو شعله‌سی، هم قاینار سویون بیرگه پوسكورمه‌سی (كئچمیشده ایسه خزر دنیزی دیبینده اودون گاز حالیندا سو اوزونه چیخیب آلیشماسی) و دیگر قاینار نئفتلی، یانار گازلی سولارین یئردن چیخماسی انسانلارین ماراق و دقت مركزینده اولماسیدیر.

سو ایله اود بیر- بیری ایله قوووشماسینی اورتا چاغلارین نقاشیلاری بالیق اوزگجلی، بالیق قویروقلو، آسلان گؤود‌لی، آسلان تپه‌لی اویدورما بیر مخلوق صورتینده تصویرله‌ییرمیشلر.

سو و اودلا باغلی ماراقلی عنعنه‌لر وار. آذربایجان بیر اولار اؤلكه‌سی كیمی، اودلارا باغلی زنگین عنعنه‌لره مالیك‌دیر و بو صافلاشما ، تمیزلنمه علامتی‌دیر. تونقاللار قالانیر و نووروزدان قاباق آخیرینجی چرشنبه یاشیندان و جیسیندن آسیلی اولمایاراق، هامی تونقالین اوستوندن توللانمالی‌دیر، اؤزو ده یئددی دفعه یا بیر تونقالین اوستوندن یئددی دفعه و یا یئددی تونقالین هامیسینین اوستوندن بیر دفعه. توللاماقلا برابر بو سوزلری دئییلیر: «ساریلیغیم سنه، قیرمیزیلیغین منه»

ایلین سون چرشنبه‌سی سحر ائركن آذربایجانین چوخلو كندلرینده مال- حیوانی سووارماق اوچون چایا آپارارلار. بئله بیر اینام وار كی بو گون سحر مال- داوار سووارماق اونلارین جانیندان قادا- بالانی اوزاقلادیب بوللوق گتیره‌ر. اونون آردیجا گئجه اللرینه حنا قویان قیز- گلینلر بولاق باشینا گئدیب، اللرینین حناسین سودا یوواركن دیرناقلارین توتوب یومنی خوش اولار دئیه ساچلارینین اوجوندان بیر آز كسیب سویا آتارلار. سونرا گنج قیزلار سودان بو طرف او طرفه هوپپانیب بئله اوخویارلار: «آتیل- ماتیل چرشنبه، باختیم آچیل، چرشنبه» گنج قیزلاردان باشقا سودان هوپپانانلار بو سؤزلری دییه‌رلر:« دیش آغریم، باش آغریم، گؤز آغریم بوردا قالسین.» سو باشینا گئدن قیز- گلینلر آپاردیغی سو قابلارین دولدوروب بیر ایل باشا- باش ایشیقلیق، آیدینلیق، تمیزلیك ایچینده یاشاماق اوچون گتیردیكلری سو قابلارین ائوین بوجاغینا قویوب بایرامین یئدی سین سوفره‌سینده او سودان ایچیب اوركلرین ایشقلادارلار. بعضی یئرلرده بولاقدان گتیریلن سویو ائوین بوجاقلارینا سپیب بئله ایناملاری وار كی او سویون تاثیرینده داها ائولرینده جان اینجیدن بوجكلردن خبر اولمایاجاق. بیر پارا یئرلرده ایسه ائولرده اوجاق اوسته قازان آسیب، بولاقدان گتیریلن سویو قاینادارلار. ایناندیقلارینا گؤره او سو یئرده قویولمامالی‌ و اونونلا یویونمالی‌دیلار. چونكو دئییرلر چرشنبه سویو ایله یویونماق اینسانین بدنینی یونگول و ساغلام ائدر.

آذربایجانین بعضی یئرلرینده گون چیخمامیش هامی بیر اوجا تپه باشینا ییغیلیب تونقال قالاییب اونون چئوره سینه حالقا ووراركن گونشین چیخیشین گؤزله ییب، بیرلیكده سس- سسه وئریب بئله اوخویارلار:

«قودو خان، قودو خان/ سؤندورمه اودو خان/ آت اوسته اود گتیر/ سوزو بال قودو خان/ اوزو آغ قودو خان».

اود اوچون اولان ایناملار:

* اود ایمان‌داندیر.

*اود یاندیران خئیر گؤره‌ر.

*اودا یاخینلاشدین سالام وئر.

*اودو یاندیران زامان اوندان بیر سس گلسه، قوناق گلمك نشانیدیر.

*اودو یئرسیز سؤندوره‌نین، اوجاغی سؤنوب،‌ تیفاغی داغیلار.

اودا اولان بعضی آندلار:

*بو چیراغین ایشغینا آند اولسون.

*بو اوجاغین اودونا آند اولسون.

* اوجاغین اودلو، قازانین آسیلی اولسون.

*اوجاغین قارالماسین.

* اودون ایشیقلی اولسون.

 *اوجاغین بوش اولماسین.

 *اوجاغیندا گؤزو اولانین گؤزو كور اولسون.

تونقال هئچ واخت سو ایله سوندورولمور. تونقال اؤزو سونندن سونرا جاوان اوغلان و قیزلار بو تونقالین كولونو ییغیب، ائودن كنارا بیر یئره، چؤله آتیرلار. بو او دئمكدیر كی، تونقالین اوستوندن توللانان  بوتون عایله عضولرینین بدبختچیلی‌یی آتیلان كول‌له بیرلیكده عایله‌دن اوزاقلاشدیریلیر.

چرشنبه بازاری:

چوخ كئچمیش زامانلاردان ایلین سون چرشنبه‌سی هامی بازار گئدیب عایله عضولرینه چرشنبه‌لیك آلارلار. بوگون هر نه‌دن اؤنملی تازا پالتار آلماق‌دیر. هر كیمسه پولونا قدر عایله‌سینه تازا سئودییی گئییملر آلار. بازارلار اولدوقجا قالابالیق اولار اوشاقلار اوچون پالتاردان باشقا اویونچاق، بعضی قادینلار دا قیزیل آلیب، چوخلاری ائو نسنه‌لری‌ده آلمیش اولارلار. بو گونون ان اؤنملی آلیناجاغی «چرشنبه یئمیشی» یا «یئددی لوین»‌دیر. قورو یئمیش، بادام، گیردكان، كیشمیش، نوخود باسلیق، سوجوق و باشقا شب‌چره‌لردن بیر یئره توپلانمیشی چرشنبه یئمیشی آدلانیر.

اره گئدن قیزلارا پای آپاریلاندا چرشنبه یئمیشی ده پایین قیراغیندا قویولار. «‌بعضی یئرلرده آخیرچرشنبه گونون یئمگی كوفته اولار، كوفته سایسی ائو آداملارنین سایسی قدر اولدوغو حالدا بیردانادا آرتیق پیشیریلر كی اونادا “قئییب پایی”دئیلیر، بونو خبرسیزگلن قوناق اوچون پیشیریلر. چرشنبه گونو بیرچوخ یئرده قووورقا دا قوورولار، بو قووورقا ائوین آغ ساققالی طرفیندن ائوآداملارنین آراسیندا پایلانار. بعضی كندلرده بوایش داملاردا و اود تونقالارنین باشیندا گورولر، آغ ساققال كیشی بیر شیش ایله دامین دورد طرفینه بیر جیزیق چكیب قاوورقادان دایره ایچرسینه سپپب سونرا خیر دوعاسی وئرر (بسم آلله الرحمن الرحیم، الهم صلی علی محمد وآل محمد، ائی آللاه انشااللاه، كی محمدین نوروزو، ابراهمین دوولتی، نوحون عومرونو، ساغلیق و بوللوقلا بیزلره و قونشولارمیزا اكرام ایله ، سونسوزلارا اوولاد، جوانلارا ساغلیق، قوجالارا اوزون عومور، ناخوشلار شفا، فاغیرلارا دوولت، پوللولارا كرامت عطا بویور، هامینی بیر بیرینه مهربان ائله، آمین یارب العالمین) دوعادان سونرا بیر اووج قاوورقا و نوخود و مرجی گوتوروب اوزو قیبله یه ساری دوروب نیّت ائلیر، تانری هامیا شنلیك، بول روزی قسمت ائله‌سین، آخیرده بیر اووج قوورقادان دا گویه سپللر و دئیر كی [بودا قوشلارین پایی.] »

بعضی یئرلرده بازاردان اویونچاق آلماق یئرینه، اوشاقلار پالچیقدان فیشقا ایله ماشین یا باشقا اوینادمالی دوزه‌لدیب؛ بایرام گونو یئتینجه اویونچاقلاری ایله اویناییب بویاقلی یومورتادا چاقیشدیرارلار.

اوزوك آتدی:

ایلین سون چرشنبه‌سی دبلریندن بیری‌ده «اوزوك آتدی»‌دیر. اون نفردن چوخ قادین بیر ائوده توپلاشیب، بؤیوك بیر تشتین ایچینه سو دولدوروب اوستون قیرمیزی پارچا ایله اؤرترلر. سونرا هر كیمسه اؤز اوزویون او تشتین ایچینه سالیب سیرا ایله بیر بایاتی اوخویوب؛ اؤزو یا باشقاسی الین اؤرتویون آلتیندان سویا سالیب اوزوكلرین بیرین گؤتوره‌ر، اگر گؤتورولن اوزوك بایاتی اوخویانین اولسا اوخودوغونا گؤره نییتین یوزار. او اوزوك آیریسینین اولسا بایاتی اونون یورومو ایله یوزولار.

سو فالی:

چرشنبه گونو قادینلارا مخصوص اولان «اوزوك آتدی» فالیندان باشقا ائولرده «سو فالی»‌دا توتولار. بیر قابین ایچینه سو دولدوروب اوستون پارچا ایله اؤرترلر. ائو آداملارین هر بیریسی شئودییی بیر شئی مثلا: سانجاق، دوگمه، مینجیق، حالقا و … نسنه‌سین سویون ایچینه آتیب بیر نفر بایاتی اوخویوب كیچیك اوشاقلارین بیریندن ایسته‌نیلر سویا آتیلان شئی‌لرین بیرین چیخارتسین. هر كیمسه اؤز آتدیغی شئی‌یه گؤره اوخونان بایاتینی یوزار. آنجاق بایاتی اوخویانلار چالیشارلار گوزه‌ل، اوره‌یه یاتان، یاشاییشا اومود وئرن سؤزلر دانیشسینار.

ایگنه فالی:

آخیر چرشنبه ایسه داها طمطراقلی، داها ماراقلی، ناغیللارا بنزر بیر فورمادا کئچیریلیر. آخیر چرشنبه گونو جاوان قیزلار ییغیشار بیر ائوه، اورتالیغا سو ایله دولو بیر میس بادیا قویارلار، هره اوریینده بیر نیّت توتار. قابین باشیندا اوتوران كیمسه ایكی ایگنه‌نین اوجونا پامبیق دولاییب هره‌سینی قابین بیر طرفیندن سالارلار سویا. هره اؤز بختینی سینایاراق نظرده توتدوغو عهدینی گؤزلیر. اگر ایگنه‌لر باش- باشا دیسه‌لر همین آدام نیّتی‌نین حاصیل اولاجاغینا اینانار. اگر دیمه‌سه‌لر بو نییتدن واز کئچر.

قولاق فالی(آچار فالی):

خالق آرا بئله بیر دب وار كی؛ چرشنبه گونو نیّت ائدیب بیر آچار یا سانجاغی آیاقلارینین آلتینا قویوب، كیمسه‌لر ایسه یاخالارینا اینه تاخیب دؤرد یولون آیریمیندا، قاپی دالیندا،‌ بعضی یئرلرده دیوار دالیندا، كندلرده داملارین باجالاریندا پوسقودا دوروب دانیشیلان سؤزلره قولاق یاتیردیب ائشیتدیكلری سؤزلری اوره‌كلرینده اولان نییتلرینه گؤره یؤزسونلار. عموم خالقین بئله دب‌لردن خبرلری اولدوغو اوچون؛ چالیشارلار دانیشدیقلاری سؤزلر یاخشی، اوره‌یه یاتان و سئویندیریجی اولسون.

گوزگو توتماق:

ایل آخیر گئجه‌سی قیزلار اللرینده گوزگو توتارلار. آیین شکلی گوزگویه دوشر. شکلین ایچینده سئودییی اوغلان گؤرونسه، دئملی، اونلار بیر-بیرینه قسمت اولاجاقلار.

بوغدا آتماق:

ایلین سون چرشنبه‌سی باخت اوستونده اولان قیزلارا «بوغدا آتما» رسمی اوره‌‌ك اوخشایان دب‌لردیندیر. بیر كیچیك یاستی دمیر تیكه‌سی اود اوستونه قویولوب، دمیر قیزاراندان  سونرا هر قیز بیر بوغدا نیشانلاییب اونون اوستونه قویار، هانسی بوغدا هامسیندان تئز چیتلاییب اود اوستوندن آتیلسا، او بوغدانی قویان قیز هامیدان تئز اره گئد‌ن اولاجاق.

اوزوك قابا سالماق:

ایلین آخیر چرشنبه آخشامی گئجه‌سی جاوان قیزلار بیر یئره ییغیشیرلار. بیر قابا سو تؤکورلر. اللرینده‌کی اوزوکلری چیخاریب ساچلارینا سالیرلار. نیّت توتوب اوزویو سویون اوستوندن کئچیریرلر. اوزوک فیرلانماغا باشلاییر و قابین دیوارلارینا دَییر. اوزوک نئچه دؤنه قابا دَییرسه، ساییرلار. دئمک او یاشدا دا گلین گئده‌جکلر.

انجیر آغاجینی بورماق

انجیر آغاجی بیر چوخ توركلرین آراسیندا قوتسال اولدوغو اوچون سون چرشنبه آخشامی هر كیمسه بیر نیّت ائدیب انجیر آغاجینین بیر بوداغینی بورار. چرشنبه گونو سحر تئزدن دوروب بوردوغو آغاجین یانینا گئدر. اگر بوروق بوداق دوزلسه سئوینر كی نیتی قبول اولوب، یوخسا بوداغین بورولماسی دوزلمه‌ییبسه بیلر كی نیّتی قبول اولماییب. بعضی یئرلرده ده سؤیود آغاجین قوجاقلاییب آللاهدان بیر شئی ایسترلر.

شام(شمع) یاندیرماق

آخیر چرشنبه گئجه‌سی اوره‌كده نیّت توت یاتیرلار. گئجه یاریسی یوخودان دوروب، شامی یاندیرلار. شامی گؤتوروب گوزگویه یاخینلاشیب. گوزگوده گله‌جک نیشانلیلارین گؤره‌جکلر. آمما گره‌ک قورخمایالار. قورخسالار نیّتلری باش توتماز.

ائوین بار- باجاسینا داش ییغما:

آراز قیراغینین بیر چوخ كندلرینده سون چرشنبه آخشامی مال- داوار چؤلدن قاییدان زامان هر كیمسه ائوین بار- باجاسینا بیر كیچیك داش قویار سحر تئزدن گئدیب قویدوقلاری داشین آلتینا باخارلار. هر كیمسه‌نین داشینین آلتیندا قورد- قوش ییغیشسا، اوره‌كدن سئوینیب بئله دوشونور كی یئنی ایلدن داها آرتیق وار- دولت یییه‌سی اولاجاق. بیرینین ده داشینین آلتی بوش اولورسا، اوره‌ییی توتولوب ناراحات حالدا دئییه‌جك داها من كاسیب اولاجاغام.

قیفیل باغلاماق

چرشنبه آخشامی اوتوزلوق لامپانین آلتینا قیفیلی باغلاییب قویورلار. نیّت ائدیب گؤزله‌ییرلر. کیم قاپینی آچیب بیرینجی ائوه گیرسه، اونون بیرینجی سؤزونو نیّتلرینه گؤره یوزارلار.

قاپی بوسماق 

 آخیر چرشنبه گونو، یاخود هفته‌نین اوغورلو گونلری آخشام‌چاغی قونشولارین قاپیسینی گیزلیجه بوسورلار. قاپییا یاخینلاشرکن ائشیدیلن ایلک سؤزو و یا بیر نئچه سؤزو یوزوب، بخت حاققیندا معین ملاحظه‌لر سؤیله‌ییرلر. (اونا گؤره، بو گونون آخشامی یالنیز یاخشی سؤزلر دانیشیلماسی عادت حساب اولونور). مثلن، ایلک ائشیدیلن سؤزلر  «ایشیغی یاندیر» ،  «یاخشی اولاجاق»  و.. اولارسا، هر شئیین یاخشی اولاجاغی گومان ائدیلیر. ترسینه،  «سؤندو» ،  «ویران قالسین» و … کیمی سؤزلر ائشیدیلنده پیس طرفه یوزولور.

سو قیراغینا یومورتا دوزمك

چرشنبه گئجه هره بیر چیی یومورتا گؤتوروب آخار سویون قیراغینا گئدرلر. یومورتالاری دیك- دیكینه سویون قیراغیندا باسدیرارلار، یانلارینا دا زَ‌ی، كؤمور، قیرمیزی جوهر قویارلار. اوباشدان چاغی گئدیب باخارلار، بیرینین یومورتاسینا  قیرمیزی لكه، كیمسه‌نین قومورتاسینا آغ لكه، بیرینینكینه ده قارا لكه دوشوب. آغ لكه كیمین یومورتاسینا دوشسه باختی آغ اولار. قیرمیزی اولارسا قیرمیزی گونه چیخار، هر كیمسه‌نینده یومورتاسینا قارا لكه دوشسه او كئفسیزلشر كی باختی قارا اولاجاق.

   دوزلو کؤکه یئمک

آخیر چرشنبه آخشامی گئج یاتیرلار. یاتان‌دا ایشه قاباقدان حاضیرلانمیش دوزلو کؤکه یئییب یاتیرلار، سو ایچمیرلر. گئجه یوخودا (سوسوزلوقدان) سو گؤرونور: ایچمه‌یه کیمسه سو وئریر. دئمك، سو وئرن آدام یوخو گؤر‌نین قیسمتیدیر.

  خالق‌آرا بیر سؤز وار دئییرلر: بیر قیزی ایکی اوغلان سئویرمیش. بو فالی یوخلاماق اوچون، او قیز بایرامدا دوزلو کؤکه بیشیریب یئییر. گئجه یوخودا اوغلانلاردان بیری اونا سو وئریر. قیز ایچیر. آنجاق سوسوزلوغو کئچمیر. یئنه  «سو، سو»  دئییر. بو واخت او بیری اوغلان سو وئریر… بئله چیخیر کی، قیز اونلارین ایکسینه ده اره گئتملی ایدی… دئییلنه گؤره سوزو گئدن قیز اونا بیرینجی اولاراق سو وئرنه اره گئدیر. آنجاق هانسی‌سا قضادان گنج اری هلاک اولور. او بیری اوغلان دول قالمیش قیز ایله ائوله‌نیر.

 

چرشنبه‌لیك:

«چرشنبه‌لیك» یا «بایرام پایی» تازا ار ائوینه گئتمیش گلینه، آتا- آناسی طرفیندن و ار ائوینده اولان باجیلارا قارداشلاری طرفیندن بو پای گؤند‌ریلر. گلین یا دا باجینین او ائوده یاشادیغی آداملارین ساییسی حئسابینا شام پیشیریلیب بؤیوك میس مژمئیی‌لرده دوزولوب الدن گلن قدر بایراملیق‌لا چرشنبه یئمیشی آلینیب او خورگین یانینا قویولار. چرشنبه‌لیگین اوستو گؤزه‌ل پارچا ایله اؤرتولوب اره گئدن قیزلارا هدیه اولونار. بو رسمین ائللر ایچینده اوستون یئری اودوغونا گؤره چوخ قدیم زامانلاردان بو گونه كیمی قورونوب ساخلانمیشدیر. دئمك ایندیلر بو دبلر بیر آز كئچمیشلرله فرقلی اولاراق ساده‌لشیبدیر.

توولاما:

چرشنبه آخشامی گنج اوغلانلار شنلیك‌لرین داها آرتیریب، گؤزه‌ل منظرلرله كؤنوللری اوخشاماقچین توولاما توولاییب، تاماشا ائده‌نلری سئویندیر‌رلر. توولاما برك سیمدن توخونولموش كیچیك سبده اوخشار بیر نسنه‌دیر كی اوست دسته‌سینه اوزون بیر زنجیر باغلانار. توولامانین ایچین كؤز‌رمیش كؤمورله دولدوروب بیر تیكه آلمینیوم تیكه‌سی ده آتیب بیر نفر آرالیقدا دوروب توولامانی توولار، كؤمورلر یئلنمك اثرینده آرتیق حرارت تاپیب آلمینیوم تیكه‌سی اریدیكجه قیغیلجیملاریندان گؤزلر اوخشایان گؤزه‌ل شكیللرتؤره‌نیب اطرافا یاییلدیقجا هامیلارین باخشین اؤزونه ساری چكر. توولامانین یانیندا تاراققا، ال بومو، فیشفیشا و … سس توره‌دن ماده‌لرده پاتلادارلار.

نادارا:

ایلین سون چرشنبه‌سی‌نین آخشامی، دامدا، اوجالیقدا، تپه‌ده گاهداندا عمومون توپلاندیغی یئرده تونقال قالانیب گونلری بیتن ایلی شنلیكله یولا سالماق و یولدان یئتن یئنی ایلی ایستیلیك و شادلیقلا قارشیلاماق اوچون بو مراسم ایله حاضیرلیق گؤرونر. نادارا مراسیمی چوخ طنطنه‌لی و گؤز‌ل كئچیریلر. اوشاقدان بؤیوگه قد‌ر هامی اوندا اورتاقلیق ائدیب بیر ایلین یورغونلوغون جانلاریندان چیخاردارلار.

رحمتلیك پرفسور دكتر ذهتابی‌نین دئییینه گؤره گونئیی ماهالیندا نادارا مراسیمینده هامی سس- سسه وئریب بئله بیر نغمه اوخویارلار:

ناداراها، نادارا،/ سو گلدی قندهارا،/ شاهیم شیروان ایچینده،/ اوینار میدان ایچینده،/ قیلینجی قان ایچینده،/ میدانین آغاجلاری،/ بار گتیرمز باشلاری،/ آغا دایینین قاشلاری،/ هئی دؤیوشر قوچلاری…

 ایكی دانا ها ایكی دانا،/ ایكی دانا بیر قوش‌ایدی،/ باغچایا قونموش‌ایدی،/ بگ‌اوغلو گؤرموش‌ایدی،/ اوخینن وورموش‌ایدی،/ اوخ مندن بئزار‌ـ‌ بئزار،/ درین‌ـ‌ د‌رین قوی قازار،/ درین قویدا بیر كئچی،/ هانی به بونون قیچی؟/ قیچی قازاندا قاینار،/ پیشیك یانیندا اوینار،/ پیشیگیم هارا گئدیرسن؟/ گئدیرم بابان ائوینه؟/ بابان ائوی ییخیلسین/ قیز گلین آلتدا قالسین

تبریزده و بعضی یئرلرده تونقالین اوستوندن آتیلانلار بئله سؤزلری تیكرار دیییه‌رلر: «ساریلیغیم سنین اولسون/ قیرمیزلیغین منیم اولسون.»

پیلوولوق

كئچمیشلرده ایل بویو یوخسوللوق اوزره وارلیلاردان باشقا هامی ائوینده دویو دمله‌یه بیلمزدی. آنجاق سون چرشنبه گئجه‌سی بوتون عایله بیر ائوه توپلانیب اوجاقلاردان پیلوو آسادیلار. بعضی یئرده قوهوم- قونشو ظارافات اوچون پیلاوو پیشن اوجاغین دامینا چیخیب یانان اوجاق سؤنسون دئیه باجاسیندان سو توكردیلر. ایل باشا- باشی هامییا یئنی پالتار آلیب گئمك امكانی اولمادغیندان، بوگونكو گئییلن تازا پالتارا «پیلوولوق» دا دئییردیلر. بو سؤزون اساسیندا دالبادا قیز دوغان قادین بیر دؤنه اوغلان دوغسایدی. عایله ایچینده تازا دونیایا گلن اوغلانا نئچه گون پیلوو آدی وئریلیب شنلیك ائدرك دئییب گولوشردیلر.

آخیر چرشنبه اوچون اولان اینانجیلار

  •   آخیر چرشنبه ده هئیوا چوبوغوندان گؤزمونجوغو دوزلدرلر..
  •   آخیر چرشنبه ده اوشاغا بئشیک دوزلدرلر.
  •   آخیر چرشنبه ده گون چیخمامیش سو اوستوندن آتدانارلار.
  •   آخیر چرشنبه ده تونقال یاندیرارلار.
  •   آخیر چرشنبه ده کل‌ین بوینوزونا قیرمیزی باغلارلار
  •   آخیر چرشنبه ده قورخانلارین باشیندان سو تؤکوب قورخونو آلارلار.
  •   آخیر چرشنبه ده ساغمال مالین بوینوزونا قیرمیزی باغلارلار.
  •   آخیر چرشنبه ده توی اوچون آیریلمیش قویونلارین بوینونا قیرمیزی باغلارلار.
  •   آخیر چرشنبه ده چیمرلر.
  •   آخیر چرشنبه ده ائودن پول وئرمزلر.
  •   آخیر چرشنبه ده قونشویا الک وئرمزلر.
  •   آخیر چرشنبه گونو بورج اون وئرمزلر.
  •   آخیر چرشنبه گونو شام یاریمچیق سؤندورمزلر.
  •   آخیر چرشنبه گونو عایله عضولرینین سایینا گؤره شام یاندیریرلار.
  •   آخیر چرشنبه گونو ائودن اود، کیبریت، نفت وئرمزلر.
  •   آخیر چرشنبه گونو ائودن آغارتی وئرمزلر.
  •   آخیر چرشنبه گونو زاهی اوستونه گئتمزلر.
  •   آخیر چرشنبه گونو ائودن چؤرک وئرمزلر.
  •   آخیر چرشنبه گئجه‌سی تئز یاتمازلار.
  •   آخیر چرشنبه گئجه‌سی ائوده قازان آسارلار.
  •   آخیر چرشنبه گئجه‌سی وفات ائتمیش یاخین آداملاری یادا سالارلار.
  •   آخیر چرشنبه گئجه‌سی وفات ائتمیش یاخین آداملارین آدینی چکیب  «فیلان‌ کسلرین آدینا قازان آسدیم» دئییب قازانا ات، دویو و … تؤکرلر.
  •   آخیر چرشنبه گونو ائرتدن لامپا یاندیرارلار
  • ایلین آخیر چرشنبه‌سینده تئزدن اوزونو آخار سو ایله یویان گؤزللـه‌شر.
  • ایلین آخیر چرشنبه‌سینده قولاق فالینا چیخارلار
  • بو گون اوشاغی اولمایان گلینلر اوچون بئشیك دوزلتمك، یئنی ایلده اونون بویلو اولماسینا سبب اولار.
  • بو گون قوچ، كل و … بوینوزلارینا قیرمیزی پارچا باغلاماق ائوین بركتین آرتیریب شنلیك گتیره‌ر.
  • بو گون حاماما گئدیب چیمك آیدینلقلا ساغلیق تور‌در.
  • بو گون ائودن ائشیگه پول، الك، دوز، اون، بیتگی، اود، اودون وئرمك ائوین بركتین آزالدار.
  • بو گون یاندیریلمیش شامی یاریمچیق سؤندورمك باختی قارالدار.
  • بو گون، گون باتمامیش ائوده لامپا،  چیراق یاندیرماق ایل بویو انسانی قارانلیقدان ساخلار.
  • بو گون زاهی اوستونه گئتمك اونا زیان یئتیره‌ر.
  • چرشنبه گئجه‌سی تئز یاتماق باختی یوخلاتماق نیشانی‌دیر.
  • بو گون ائو اوجاغیندان قازان آسماق بوللوق گتیر‌ر.
  • بو گون تازا اؤلنلری یادا سالیب اونلارین قبیری اوسته گئتمك عؤمرو اوزالدار.
  • بو گون سومنی قازانینا سالینان قابیقلی بادام، فیندیق، گردگانی پول تورباسیندا ساخلاماق پولو بركتلی ائدر.